Volwassenen die bouwen met steentjes: de AFOL-hobby uitgelegd

AFOL, en wat dat woord dekt

AFOL staat voor Adult Fan of LEGO: een volwassene die uit eigen interesse bouwt. Het is geen grapje van een enkeling meer. Rond die term is een wereldwijde gemeenschap ontstaan van forums, blogs, YouTube-kanalen en bijeenkomsten waar mensen hun werk laten zien.

De fabrikant zelf heeft dat in 2020 openlijk erkend met de eerste dozen met een 18+-vermelding en de mededeling dat volwassenen welkom zijn. Sindsdien zijn er hele reeksen die op die groep gericht zijn: gedetailleerde gebouwen, botanische sets, auto's op schaal, kunstwerken van platte steentjes.

Er is ook een woord voor de tussenperiode die bijna iedereen kent: de dark ages. Dat is de tijd tussen je laatste doos als kind en het moment dat je er als volwassene weer aan begint — vaak tien tot twintig jaar, meestal onderbroken door een verhuizing waarbij een oude doos tevoorschijn komt.

Bouwen naar boekje of iets eigens maken

De hobby valt uiteen in twee smaken, en de meeste mensen doen ze allebei.

De eerste is een set bouwen zoals hij bedoeld is. Dat is ontspanning in de zuiverste vorm: een paar uur waarin je precies weet wat de volgende stap is. Veel mensen doen dit bewust in plaats van televisiekijken, juist omdat je handen bezig zijn en je hoofd niet.

De tweede is een MOC bouwen: My Own Creation, iets wat je zelf hebt bedacht. Daar komt meer bij kijken. Er bestaat gratis ontwerpsoftware waarmee je digitaal kunt bouwen voordat je één steentje koopt, zodat je weet welke onderdelen je nodig hebt en in welke kleur. Wie dat pad opgaat, komt vanzelf uit bij het kopen van losse onderdelen in plaats van dozen.

Een tussenvorm die veel wordt onderschat: een bestaande set aanpassen. Een gebouw een verdieping hoger maken, of twee dezelfde sets samenvoegen tot één groter geheel. Dat is een prettige manier om te wennen aan zelf bedenken zonder met een leeg vel te beginnen.

Het sorteerprobleem

Zodra je meer dan een paar sets hebt, komt de vraag waar iedereen tegenaan loopt: hoe berg je dit op?

Er zijn twee scholen. Sorteren op kleur ziet er prachtig uit en werkt goed als je vooral naar boekje bouwt. Sorteren op vorm is lelijker maar veel sneller als je zelf ontwerpt, want dan zoek je op functie: ik heb een plaatje van twee bij vier, de kleur zie ik later wel.

De praktische middenweg die de meeste mensen na een jaar vanzelf bereiken: sorteren op vorm, met alleen de meest gebruikte kleuren apart. En houd het aantal bakjes laag. Vijftien bakken die je kunt overzien werken beter dan zestig laatjes waarvan je de indeling niet meer weet.

Nog een punt dat pas na jaren opvalt: wit en lichtgrijs verkleuren onder invloed van zonlicht. Een vitrinekast pal voor het raam levert na een paar zomers een zichtbaar geler bouwwerk op. Zet je mooiste werk dus niet in het volle licht.

Wat het kost, en wat het waard blijft

De hobby heeft een reputatie van duur, en dat klopt maar half. Een set die uit de handel gaat, wordt op de tweedehandsmarkt geregeld meer waard, zeker als de doos ongeopend blijft. Dat maakt van sommige verzamelaars half en half beleggers.

Maar dat is niet de gewone route. Wie vooral wil bóúwen, komt goedkoper uit met losse onderdelen per kilo of via de handelsplaatsen voor tweedehands steentjes. Een emmer gemengde stenen kost een fractie van dezelfde hoeveelheid in dozen, en voor eigen ontwerpen maakt het niet uit uit welke set een steentje ooit kwam.

Een bruikbare vuistregel bij het vergelijken van sets blijft de prijs per onderdeel. Onder de tien cent koop je bouwvolume, daarboven betaal je voor een licentie, een groot speciaal onderdeel of het formaat van de doos.

Waar je andere bouwers vindt

In je eentje bouwen is prima, maar de hobby wordt leuker met anderen. Er zijn wereldwijd bijeenkomsten waar bouwers hun werk tentoonstellen, en in Nederland en België zijn er verenigingen die elk jaar een aantal dagen organiseren waar je gewoon naar binnen kunt lopen.

Online gaat het het makkelijkst. Voor wie liever in het Nederlands leest en vraagt, bestaat een Nederlandstalige plek waar volwassen bouwers elkaar treffen — handig omdat de meeste grote forums Engelstalig zijn en de vragen daar vaak over de Amerikaanse markt gaan.

Gaat het je vooral om het bijeenbrengen van een verzameling — welke reeksen bij elkaar horen, wat je beter ongeopend laat, hoe je bijhoudt wat je hebt — dan is het deel van dat forum dat over verzamelen gaat de plek om te beginnen. Dat scheelt een hoop leergeld dat anderen al hebben betaald.